ეუჯენიო მონტალე (1896-1981) – სიპინის ნიჟარები

დღეს მსურს ეუჯენიო მონტალეზე გესაუბროთ, რომლის პოეზიაც ძაალიან ძააალიან მომწონს.  აქვე წარმოგიდგენთ მის რამდენიმე ლექსს ორიგინაში (იტალიურად) და ლელა ბერიძის თარგმანში (ბრწყინვალე თარგმანია). მოდით დავიწყოთ…

ეუჯენიო მონტალე ნობელიანტი პოეტია და XX საუკუნის იტალიური პოეზიის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი ხმაა. დაიბადა და გაიზარდა ჯენოვაში, ლიგურიაში, რამაც თავისი მარინისტული ელფერი შემატა მის შემოქმედებას. მის პირველ კრებულს “სიპინის ნიჟარები”(1925) ეწოდება. ამ კრებულში ნათლად ჩანს პოეტის მიდრეკილებაც: ყოველდღიურობი ნარჩენებიდან ამოზიდოს რათაც ობიეტქი, თუ საგანი, თუ სურათთა წყება, რომლებიც მკითხველში ემოციამდე ამაღლდებიან და თითქმის დაპროგრამებული განწყობილებით დასრულდებიან. ამ სათაურშივეა დაფიქსირებული მონტალეს – როგორც პოეტის – კრედოც: რეალობის ნეგატიურობაში, ცხოვრების აბსურდულობაში მიგანიშნოს რაღაც დადებით გამონაკლისზე, თუნდაც მცირედზე, უმნიშვნელოზე, გაპოვნინოს იგი და თავისი რწმენის ძალით დაგაჯეროს, რომ რაც ყველაზე მეტად გვეგონა გასაქრობად განწირული, ის გადარჩება; რომ ყველაზე პატარა და ჩუმი ნაკვალევებიდან გამოანათებენ მორალური ღირებულებანი და იმედის შუქი, უძალო, რაციონალური თვალსაზრისით აბსურდული და გაუმართლებელი, მაგრამ დაჟინებული.

მცირე შესავლის შემდეგ ალბათ გარკვეული წარმოდგენა შეგექმნათ პოეტზე. ახლა კი კონკრეტულად მის შემოქმედებაზე გადავიდეთ. წარმოგიდგენთ რამდენიმე ლექსს “სიპინის ნიჟარებიდან”, თარგმანითურთ :

1. In limine

Godi se il vento ch’ entra nel pomario
vi rimena l’ ondata della vita:
qui dove affonda un morto
viluppo di memorie,
orto non era, ma reliquario.

Il frullo che tu senti non è un volo,
ma il commuoversi dell’ eterno grembo;
vedi che si trasforma questo lembo
di terra solitario in un crogiuolo.

Un rovello è di qua dall’ erto muro.
Se procedi t’ imbatti
tu forse nel fantasma che ti salva:
si compongono qui le storie, gli atti
scancellati pel giuoco del futuro.

Cerca una maglia rotta nella rete
che ci stringe, tu balza fuori, fuggi!
Va, per te l’ ho pregato, – ora la sete
mi sarà lieve, meno acre la ruggine…

1.  ზღურბლზე

დატკბი, იამე, ქარი ვაშლის ბაღში
სიცოცხლის ტალღას თუკი შემოაფრქვევს:
რელიკვიების საარაკო
სკივრი იყო აქ, განა ბაღი,
ახლა კი იცავს მკვდარ მოგონებებს აშლილს.

ფრთათა ფათქუნივით ხმები რომ ბრუნავს-
ეს მღელვარებაა მარადი წიაღის;
ეული მხარის ჭიშკარი შეაღე,
ნახე, ვით გაჩაღდებეს იქ ცხოვრების ქურა.

ჩასაფრებულან გარეთ ხმები განგაშის,
დაეჯახები მხსნელ აჩრდილს,
ალბათ – გზას თუ განაგრძობ: აქ ითხზვებიან
ვრცელი ამბები, საქმენი, წალეკილნი
განგების ხელით და ბედის თამაშით.

ჩაშლილი თვალი უპოვნე ბედით ბადეს,
ვიწრო მარწუხებივით რომ შემოგვტმასნია,
ამოხტი,წადი; გლოცავ,- ახლა კი გწამდეს,
მეც დავრწმუნდები, დავიამებ ყოფას ჟანგიანს…

2.  ***

Portami il girasole ch’io lo trapianti
nel mio terreno bruciato dal salino,
e mostri tutto il giorno agli azzurri specchianti
del cielo l’ansietà del suo volto giallino.

Tendono alla chiarità le cose oscure,
si esauriscono i corpi in un fluire
di tinte: queste in musiche. Svanire
é dunque la ventura delle venture.

Portami tu la pianta che conduce
dove sorgono bionde trasparenze
e vapora la vita quale essenza;
portami il girasole impazzito di luce.

2.***
მიბოძე მზესუმზირა, დავრგო, ვახარო
ჩემს მწვარ ნიადაგში ყველას დასანახად,
სულ რომ აჩვენოს ცისფერ სარკეთა სამყაროს
ფორიაქი თავის ყვითელ-მზიანი სახის.

სინათლისკენ ილტვიან მრუმე საგნები,
ცვდებიან სხეულნი ფერთა დინებაში,
ფერები მუსიკაში იფანტებიან-
გაქრობა ყიფილა ყველა ბედის ბედი.

შენი ყვავილი წამიძღვეს, ქებული
ქერა მჭვირვალებიანი ჩანან სადაც
და ცხოვრებას ასდილს სურნელება რაღაც;
მიბოძე მზესუმზირა შუქით გაგიჟებული.

3. ***

Ora sia il tuo passo
piu cauto: a un tiro di sasso
di qui ti si prepara
una piu  rara scena.
La porta corrosa d’un tempietto
и rinchiusa per sempre.
Una grande luce e’  diffusa
sull’erbosa soglia.
E qui dove peste umane
non suoneranno, o fittizia doglia,
vigila steso al suolo un magro cane.
Mai piu si muoverа
in quest’ora che s’indovina afosa.
Sopra il tetto s’affaccia
una nuvola grandiosa.


3.***

ახლა მეტი ყურადღება
გმართებს – აქვე გელოდება
სანახაობა ერთი
შენთვის მომზადებული.
მორყეულა ძველი ტაძრის კარი,
სამუდამოდ დაგდულა.
დიდი ნათელი ადგას მიდამოს,
ზღურბლსაც აბალახებულს.
აღარ დაეჭვდა კაცის კვალი
ამ ადგილს, ამაო სევდაც ვერ აავსებს გულს.
ზღურბლზე წევს მიხრწნილი ძაღლი – გუშაგის ვალით –
და ვერ გაინძრევა
ვეღარასდროს ამ მარად სიცხეში, ვერა.
გუმბათს კი დაჰფენია
ღრუბელი ვეებერთელა.

რა თქმა უნდა ეუჯენიო მონტალეს შემოქმედებაზე მხოლოდ ამ სამი ლექსით ვერ იმსჯელებ, მაგრამ მინდოდა გარკვეული წარმოდგენა შეგქმნოდათ მასზე.
თუ სურვილი გექნებათ, მომწერეთ და კიდევ დავდებ მის ლექსებს.

[დიდი მადლობა ლელა ბერიძესა და მზია კობერიძეს].

Advertisements

Tags: , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: